De stoïsche methodiek brengt je datgene wat onderwijs bijzonder maakt: de mogelijkheid om leerlingen iets te geven waarvan ze niet wisten dat het bestond, of dat ze het in zich hadden. Het is de werkelijke betekenis van ‘de leerling zien’ en een onmisbaar gereedschap in de zoektocht naar verbinding met jongeren – juist met degenen waarmee dat doorgaans lastig is. De stoïsche methodiek vormt het hart van liefdevol stoïcijns onderwijs: het is hét argument om jezelf een stoïcijnse mindset aan te leren, en het opent vervolgens de deur naar meer motivatie en betekenisvolle ontwikkeling van leerlingen.
Een alwetend vaderfiguur
Dat bleef niet bij een dag. Het eerste jaar was een eindeloze marathon. Hoewel een marathon als metafoor wellicht te eenzijdig is…een soort pedagogisch – didactische hindernisbaan. In plaats van een charmante vaderfiguur werd ik eerder kampcommandant, verwikkeld in een eindeloze machtsstrijd met opstandige radicalen. Door steeds weer nieuwe kennis en maniertjes in praktijk te brengen kwam ik uiteindelijk mijn ‘trail-en-error fase’ te boven en ontstond er een soort wederzijdse waardering. Een vaderfiguur was ik niet, maar ik lag in ieder geval geen uren meer wakker ter voorbereiding op de volgende dag. Dat was in die fase al winst.
De collega die mij begeleidde herhaalde tijdens mijn momenten van radeloosheid meer dan eens het mantra “joh – ze willen gewoon graag gezien worden”. Ik leerde dat deze zin een soort algemeenheid is in het onderwijs: geef ze een beetje aandacht, daar groeien ze van.
En in de jaren daarna ontdekte ik hoe je die aandacht kunt geven, en zag ik die uitspraak bewezen worden door de stoïsche methodiek. Hiermee lukte het om moeilijke momenten succesvol te doorstaan en zelfs te transformeren tot mogelijkheden om mijn relatie met leerlingen te verbeteren.
De kern van de methodiek
De stappen binnen de methodiek zorgen ervoor dat je uit de ‘dramadriehoek’ (transactionele analyse) blijft, en met heldere duikbril en warm wetsuit onder de waterlijn belandt van David McClelland’s ‘ijsbergmodel’. Maar de basis ligt binnen de filosofie, want het gaat uit van een vaststelling.
Nee – een geloof. Of, beter: een feit. Namelijk dat al ons gedrag, zelfs de meest afstotelijke, onwenselijke variant, voortkomt uit een positieve karaktereigenschap.
Dit is vanuit de stoïcijnse filosofie wel te verklaren. De stoïcijnen gingen er namelijk vanuit dat wij allen onderdeel zijn van een groter geheel. We worden geboren met het vermogen en doel om het goede te doen, want het geheel werkt beter als we samenwerken. Saamhorigheid is de enige manier om met elkaar verder te komen. Dit bewijzen we al duizenden jaren: eenzaamheid is ongezond en soms zelfs dodelijk, en de schaalvoordelen en efficiëntie van samenwerking hebben ons zover gebracht als we zijn. We kunnen dit omdat onze menselijke natuur uit twee delen bestaat: we zijn sociale dieren, en we hebben de rede (ons verstand) om problemen op te lossen.
Die rede, dat verstand, is wat mensen de goede weg op wijst. Helaas is dit kompas niet altijd goed afgesteld. Bij kinderen is dit, net als bij dieren (zo zeiden de oude stoïcijnen) sowieso nog niet het geval. Ook opvoeding en slechte invloeden van buitenaf kunnen het evenwicht verstoren. Maar een beslissing die in onze ogen dus fout is, maakt die persoon nog niet fout. Er bestaan geen slechte mensen, alleen goede mensen die af en toe de verkeerde dingen doen. En daarbij: wellicht kloppen onze eigen opvattingen over de situatie niet. Ik hóór je nu bijna denken
“Dat kan allemaal wel zo zijn, met je mooie filosofie, maar binnen het onderwijs kunnen we niet allemaal onmogelijk gedrag gaan toejuichen”.
Dat begrijp ik – je hoeft ook helemaal niets toe te juichen. Het is binnen het onderwijs bepaald niet wenselijk om alles wat je overkomt en tegen je wordt gezegd te accepteren zonder begrenzing en zelfbehoud. Dan gaan we met z’n allen ten onder. Het gaat je ook niet het werkplezier opleveren dat een ieder van ons nodig heeft om op fatsoenlijke wijze de dag door te komen.
Radicaal anders en fundamenteel beter
De stoïsche methodiek geeft je de kans om op een radicaal andere manier naar de wereld om je heen te kijken. Waardoor je in staat bent om er ten alle tijde voor te kiezen je emotionele spectrum te verschuiven naar de positieve kant. Het laat je op dagelijkse basis ervaren hoe je verkeerd gedrag kunt beëindigen en op hetzelfde moment een leerling kunt laten groeien. Het zorgt voor wederzijdse waardering.
Het is niet per definitie makkelijk! In trainingen die ik geef vergelijk ik leerlingen met mensapen, en vraag ik zeer fatsoenlijke onderwijsprofessionals om het gedrag van hooligans op een constructieve manier te bekijken.
Dus ja – het is radicaal anders. Maar ook radicaal liefdevol, en daarmee fundamenteel helpend in alles wat je doet.